'Geclusterde omzetten'

'De FSIN Food500 is een overzicht van de verkoopwaarde; de plekken waar de consument zijn food & beverage-budget besteedt. Per huishouden is dit op jaarbasis €9.138 en per hoofd van de bevolking €4.172.'

'Het leeuwendeel hiervan gaat naar supermarkten en andere foodretailers. Kijken we naar buitenshuis genuttigde food & beverage, dan besteden we €1.253 per hoofd van de bevolking en €2.744 euro per huishouden. Met deze cijfers kunnen ondernemers bij benadering wel uitrekenen hoe groot de koek is in hun verzorgingsgebied.

Hoewel veel formules en concerns in de FSIN Food500 hun omzet in 2025 zagen stagneren en er niet zelden vestigingen werden gesloten, blijft schaalvergroting een gegeven. Zo clustert er steeds meer omzet in franchising. Volgens de statistieken van de Nederlandse Franchise Vereniging (NFV) telt de horeca 152 franchiseformules. Ruim twee jaar geleden overschreed dat aantal voor het eerst de grens van 4.000 vestigingen en filialen. Volgens de laatste tellingen zijn het er 4.272. De franchisehoreca vertegenwoordigde in 2024 een omzetwaarde van €4,7 miljard. Dit komt gemiddeld neer op ruim €1,1 miljoen per vestiging.

Ondanks een kleine dip rond de coronajaren, marcheert de franchisehoreca vastberaden door. Langjarige cijfers illustreren dit soort trends het best. Aan het begin van dit millennium telde de branche 65 franchisemerken met 1.668 filialen. Daar zijn er dus heel veel bijgekomen. Maar, dat betekent niet dat het procentuele aandeel van het franchisecluster ook zo onstuimig groeide. Immers, het aantal horecabedrijven in Nederland nam sowieso fors toe de afgelopen decennia. Kijkend naar het aantal vestigingen in de CBS-segmenten restaurants en spijsverstrekkende eetgelegenheden, was het franchise-aandeel 12 jaar geleden 11,7%, tegen 11,4% nu.'

'In omzet pakt het verhaal anders uit. De huidige 152 franchiseformules happen een fors deel uit de horecakoek. Ze nemen 20,4% van alle bestedingen Out of Home voor hun rekening. Binnen de eetsegmenten restaurants, fastservice en andere spijsverstrekkers gaat het zelfs om bijna 40%.

Amerikaanse omzetclustering is hierbij een fenomeen op zich, vooral bij de quick service restaurants (QSR's), oftewel in de fastfoodbranche. Ook al stagneert de groei en vestigen zich hier steeds meer formules uit andere landen, toch telt Nederland een recordaantal van circa 1.140 QSR’s. Getalsmatig bekeken is dit peanuts ten opzichte van de bijna 19.000 bedrijven die snackfood en andere spijzen verkopen. De snelle Amerikanen hebben desondanks een omzetaandeel van 9,2% van de Nederlandse foodservice-omzet in handen. Tel hierbij de F&B-omzet van Amerikaanse hotelketens op, dan is het Amerikaanse aandeel ruim 10%. In het segment fastservice zijn de Amerikanen uitgesproken dominant: ze trekken ruim 56% van de omzet naar zich toe. De impact van marktleider McDonald’s is hier natuurlijk niet te missen.

Het grootste deel van de hele Out of Home-koek is nog altijd weggelegd voor zelfstandige eetgelegenheden. Hierover gesproken: op lokaal niveau staat Nederland aan de vooravond van een zegetocht van nieuwe horecagroepen. Die zijn bijna allemaal ontstaan uit ambitieuze, dorpse en stadse familiebedrijven. Eigenlijk net als vroeger. Velen zullen in de komende jaren in de FSIN Food500 debuteren. Bij een inventarisatie telde ik er al ruim vijftig, die de ondergrens van de lijst mogelijk gaan overschrijden. Of dit werkelijk gebeurt laat zich door internationale onzekerheden moeilijk voorspellen.

Het brengt ons tenslotte bij een constante waarde. Clustering of niet: alles wat groot is en groter wordt, is ooit klein begonnen. Nu oudere generaties zorgen voor een pensioengolf, zij hun bedrijf verkopen of het stokje doorgeven, zijn jongere gardes aan zet. Hun opdracht is en blijft dezelfde: als zij eenmaal een bepaald niveau hebben bereikt, is het de kunst om relevant te blijven voor consumenten. Elke dag opnieuw. Te midden van dominanter wordende clusters. Bij kalme zee én in krachtige storm.'

Ubel Zuiderveld
Medewerker FSIN Food500

Deze column is gepubliceerd in de FSIN Food500 2026. Alle FSIN Food500 2026-artikelen en -data zijn online beschikbaar voor onze leden.