FSIN presenteert nieuwe FSIN Food500

De vijfhonderd bedrijven in de nieuwste FSIN Food500 hebben in 2024 een omzet van €64.441.162.687 behaald. Dat is 5,2% meer dan in 2023. Ondanks die op het oog gezonde omzetstijging worstelen veel bedrijven met groeistagnatie. Ondernemen in food wordt steeds ingewikkelder, blijkt uit de nieuwste uitgave van de FSIN Food500. Krimpende marges, hoge personeelskosten en moeite om op te schalen zetten het verdienmodel onder druk. (Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Consumenten zijn kritisch en proberen te minderen op dure F&B-aankopen, zowel in Foodservice als Foodretail. Onderliggend is er sprake van volumedalingen. De kosten van huur, inkoop, energie en personeel zijn gestegen en de concurrentie neemt toe. Door deze omstandigheden is ondernemen voor veel FSIN Food500-spelers een ingewikkelde en niet altijd leuke puzzel geworden.

De uitdagende marktomstandigheden leiden tot een niet bepaald uitbundige sfeer onder ondernemers. De vijfhonderd entrepreneurs en CEO’s beoordelen het economische klimaat met het uiterst magere rapportcijfer 6,4. Dat is weer lager dan de ook al niet jubelende 6,8 uit de vorige editie en vergelijkbaar met de 6,3 in 2022, het laatste coronajaar. In 2019, het laatste ‘normale’ jaar vóór corona, gaven ondernemers nog een riante 7,6 aan het economisch klimaat.

Een cijfer tussen de 7 en 8 is wat mag worden verwacht in een voortkabbelend jaar zonder grote crises. Opnieuw geven ondernemers de economie echter een ‘crisisrapportcijfer’. Extra zorgelijk is dat dit jaar een groot aantal onvoldoendes wordt uitgedeeld; vooral in de kanalen Gemak, Klassieke Horeca en Speciaalzaken. De bedrukte stemming is in lijn met de laatste cijfers van het CBS over het ondernemersvertrouwen. De stemmingsindicator van het CBS staat op -7,5. Dat is ruim onder het gemiddelde van -3,7 sinds het begin van de meting in 2012. In de horeca is het ondernemersvertrouwen volgens het CBS nog lager: -12,3.

FSIN-directeur Inga Blokker signaleert in haar Voorwoord dat ondernemen structureel ingewikkelder is geworden. ‘De arbeidsproductiviteit stagneert en de infrastructuur piept en kraakt. Dat werpt een fundamentelere vraag op: Werkt het systeem waarin we opereren nog wel?’ De FSIN-directeur pleit voor creatief systeemdenken. ‘De uitdagingen waar we voor staan, vragen om iets anders dan nog harder rennen. Ze vragen om een herziening van hoe we waarde creëren, organiseren, samenwerken. Het systeem kan niet nóg harder, nóg sneller en nóg goedkoper, zonder te barsten. Vooruitgang hoeft echter niet altijd in groei te zitten. Soms zit het in herontwerp; in verdieping, verduurzaming en vernieuwing van het fundament.’

Systeemverandering betekent volgens Blokker dat er andere keuzes gemaakt moeten worden. ‘Van harder werken naar slimmer werken.’ Ze pleit voor meer samenwerking en transparantie in de foodketen. ‘Iedereen hanteert nu z’n eigen inkoop, eigen leveranciers, eigen systemen. Dat biedt vrijheid, maar zorgt ook voor complexiteit, financiële druk en gebrek aan schaalvoordeel.’

Besparen op foodwaste en op zoek naar schaalvergroting

De FSIN Food500-bedrijven in de horeca proberen de hoge kosten te drukken door foodwaste te beperken en door het aantal menu-opties te verminderen. Ook schaalvergroting wordt veel genoemd. Formulevorming en systeemgastronomie zijn vanwege kostenvoordelen onontkoombaar voor horecabedrijven. Een soortgelijke tendens heerst in het kanaal Gemak, waar spelers zich in de afgelopen jaren genoodzaakt zagen meerdere keren hun verkoopprijzen te verhogen. Soms, zoals in fastfoodrestaurants, stegen de prijzen zó snel dat veel Nederlanders deze zaken links lieten liggen. Omzetten stijgen weliswaar nog mondjesmaat, maar volumes nemen af. (Tekst gaat verder onder de afbeelding)

De stemming onder cateraars is positiever. Na de voor het kanaal Catering rampzalige coronajaren blijken cateraars veerkrachtig. Velen investeren in nieuwe concepten zoals grab & go, bezorgdiensten voor lunch en warme maaltijd en het ontplooien van horeca-initiatieven. Gemiddeld verwachten cateraars een omzetgroei van 12% voor 2025. Verduurzaming en foodwaste beperken staan bij veel cateraars hoog op de agenda.

Grote investeringen in technologie

In het kanaal New Retail vertegenwoordigen de online supermarkten, aangevoerd door respectievelijk AH.nl, Picnic en Jumbo.com, het grootste deel van de omzet. Terwijl de omzet in fysieke supermarkten in 2024 kromp door het verbod op de verkoop van tabak, toonde het online segment juist stevige groei. Desondanks moeten aanbieders in New Retail ook strategische keuzes maken; dat kan door middel van schaalvergroting, specialisatie of overname. Investeren in digitalisering en automatisering is cruciaal.

In het kanaal Supermarkt heeft het verbod op de verkoop van tabak in supers sinds de zomer van 2024, geleid tot de eerste omzetkrimp in twee decennia. De inflatie en een dalend consumentenvertrouwen zorgen voor een steeds grotere tweedeling in het koopgedrag. Prijsgevoelige consumenten gaan naar discounters en kopen huismerken. Anderen zijn juist bereid meer te betalen voor kwaliteit, gemak en duurzaamheid. De druk op de winst, gecombineerd met verschuivende - en investeringen vragende - consumentenvoorkeuren, maakt het levensmiddelenspel complexer en kostbaarder. Supermarkten kiezen voor forse investeringen in technologie. Door AI kunnen zij hun assortiment bijvoorbeeld steeds beter afstemmen op de consument en efficiënte bezorgroutes. Het aanhoudende personeelstekort dwingt supermarkten tot verdergaande automatisering in winkels en in distributiecentra. Om deze kosten te dragen, is verdere schaalvergroting nodig, ook op inkoop.

Uitgebreide verswinkel

Ook in het relatief kleinschalige kanaal Speciaalzaak staan de marges onder druk. De gestegen kosten zijn door prijsverhogingen amper op te vangen. Het aantal bakkerijen en slagerijen neemt af door hoge kosten, problemen met bedrijfsopvolging en moordende concurrentie van supermarkten. Speciaalzaakondernemers zoeken de uitweg in een vlucht naar voren. De voorheen traditionele speciaalzaak met een eenzijdige productvoering verandert in een uitgebreide verswinkel, met aandacht voor kwaliteit en service als belangrijkste toegevoegde waarden. De consument wordt steeds beter bediend met productkennis, onderscheidende kwaliteitsproducten en gemaksoplossingen voor het toenemende aantal eetmomenten per dag.