'Wat betreft het thema duurzaamheid hebben we ons in de verdediging laten duwen'

Tekst Rupert Parker Brady, foto's Koos Groenewold

Met een nieuw mantra ‘Jumbo zoals Jumbo bedoeld is’ wil Ton van Veen terug naar de oorsprong van het bedrijf. ‘Want die oorsprong is verwaterd.’ Van Veen noemt meerdere oorzaken die daaraan ten grondslag liggen, zoals de extreme prijsstijgingen en een leiderschapscrisis. ‘Laten we het maar zeggen zoals het is: Onze focus lag maandenlang bij damage control.’

Van Veen wil weer een andere focus voor zijn organisatie. ‘Een aantal zaken wordt weer echt belangrijk gemaakt: een obsessie voor de klant, ongecompliceerdheid en warmte.’ De topman wil voorts investeren in prijs-waarde voor de klant, gezondheid ‘en zeker ook in duurzaamheid’. Voor lokale ondernemers is daarin wat hem betreft een sleutelrol weggelegd. ‘We brengen de autonomie naar lagere niveaus, binnen duidelijke formule-uitgangspunten. Zo komt er meer ruimte voor lokaal onder-nemerschap. Eerlijk gezegd waren we het kwijtgeraakt om op lokaal niveau vertrouwen te geven en te stimuleren.’

Waar staat Jumbo qua duurzaamheid?

‘Wij gaan op maatschappelijke thema’s nadrukkelijker versnellen. Op die terreinen hebben we ons om allerlei redenen in de verdediging laten drukken. Ik verzeker je dat geen Jumboriaan gelukkig werd van de gehanteerde tactiek. We hebben nu met elkaar afgesproken dat we weer aanvallend gaan spelen. We gaan stippen zetten op de horizon, lef tonen en scoren.’

‘Ik ben ervan doordrongen geraakt dat we als Jumbo dingen moeten doen vanuit overtuiging
en verantwoordelijk- heidsgevoel.’

Hoe gaan jullie dat doen?

‘Als we dingen gaan beloven aan de klant, over wat wij gaan doen voor de wereld waarin de klant leeft, moet daar een plan achter zitten dat die beloften rechtvaardigt. Maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen of een duurzaam beleid voeren is geen truc of groen jasje dat je even aantrekt. Het moet integraal in het bedrijf verankerd zijn. Ik ben zelf in de afgelopen tien jaar enorm in mijn opvattingen over de impact van duurzaamheid opgeschoven en ervan doordrongen geraakt dat we als Jumbo dingen moeten doen vanuit overtuiging en verantwoordelijkheidsgevoel. Als CEO van Jumbo heb ik die ultieme verantwoordelijkheid. Mijn hemel; er zijn maar weinig mensen in Nederland die zoveel invloed kunnen hebben als ik. De kunst is om die invloed aan te wenden op een manier die past bij het DNA van ons bedrijf. Als je impact wilt maken, mag het geen aangeleerd kunstje zijn. Als wij op deze thema’s het verschil willen maken, kunnen we niet alleen de gunst van de klant proberen te winnen of de ambitie formuleren dat wij de beste supermarkt van Nederland willen worden. We willen hier (hij wijst naar zijn hart, red) het verschil maken. Hierin schuilt een verschil van stijl tussen mijn voorganger Frits van Eerd en mij.’

Hoe ziet dat eruit in de praktijk?

‘Lokale verbinding en goed werkgeverschap zijn onze twee grootste prioriteiten. Ons eerste maatschappelijk verantwoord ondernemen-thema is lokale verbinding. We eindigen met goed werkgeverschap. In beide aspecten zit ook ’samendoen’. Samen betekent met onze eigen mensen, maar ook met onze leveranciers en ketenpartners. In je eentje kun je he-le-maal niks. Daarom wil ik leren begrijpen hoe je een katalysatoreffect creëert, zodat iedereen zijn of haar wereld een beetje beter maakt. We hebben een unieke samenwerking met onze ondernemers, waarin we het goede van twee werelden combineren: enerzijds de Jumbo-formule die innovatie, centrale ontwikkeling, marketing, goede systemen, goede logistiek en dergelijke biedt, wat 70% à 75% van het resultaat verzorgt. Anderzijds is het aan de lokale filiaalmanager of franchisenemer om het verschil te maken. We dicteren vanuit het hoofdkantoor niet de lokale initiatieven. Elke Jumbo-vestiging kan eigen verantwoordelijkheid pakken. Lokaal kun je verschil maken.’ (Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Op welk aspect van duurzaamheid wil Jumbo zich onderscheiden?

‘Wij vinden de lokale touch heel erg belangrijk. Verder bouwen we aan toegewijd duurzame versketens voor het eigen merk. We maken grote stappen met agf, varken, kip, rund en vis. In het verleden kochten we vaak opportunistisch in en speelden we het spel op basis van de beste inkoopcondities. Dat kwam neer op heel erg prijsgericht denken. We willen nu samen met onze partners een integrale en duurzame keten opzetten, waarbij elke schakel een fair price krijgt. Grote versketens kun je alleen maar centraal opzetten. Dat betekent dat je we transparant moet zijn en moet werken met open boek-calculaties. Hoeveel financiële waarde mag een schakel in de keten realiseren om het vol te kunnen houden? Daar maken we afspraken over en dan zijn we duurzaam bezig. Niet alleen wij nemen onze verantwoordelijkheid op het gebied van mens, dier en milieu. Dat doen onze partners ook.’

'Ik ga geen dogma’s prediken door nu al de verkoop van tabak te verbannen of de energiedrankjes uit de schappen te halen.'

‘Gezondheid is ook een speerpunt. Dat was het ook toen Frits op deze stoel zat. Ik ga geen dogma’s prediken door nu al de verkoop van tabak te verbannen of de energiedrankjes uit de schappen te halen. Als ik dat doe, ben ik niet bezig met het formulekompas, maar dan zwaai ik met een wetboek. Ik wil niet belerend zijn. Dat past niet bij de familiewaarden. Wij willen winnen, doordat wij onze verantwoordelijkheid nemen om deze wereld ook op het gebied van gezondheid een beetje beter te maken. Het betekent dat we mensen niet alleen voorlichten, maar ook stimuleren, inspireren en onze boodschap intensiveren.’

Frits van Eerd zei dat van de top-100 bestverkopende producten bij Jumbo de meeste ongezond of niet-duurzaam zijn. Doen jullie lokaal op de winkelvloer wel genoeg aan storytelling?

‘Wij doen lokaal nog veel te weinig. Het is hartstikke leuk dat de CEO allerlei uitspraken doet over duurzaamheid, maar de klant wil het in zijn reis door de winkel ook zien. En ook de bewijsvoering ervan krijgen. Het is onze rol om daarover te communiceren. We hebben een enorme impact als bedrijf met wekelijks miljoenen klanten. We moeten uitleggen waarom een duurzaam product duurder mag zijn dan een product dat minder duurzaam is.’

Veel Nederlanders begrijpen niet echt wat het voordeel is van een duurder duurzaam product, ten opzichte van een niet-duurzaam artikel. Ondanks de keurmerken. Afhankelijk van de rol die ze vertolken - betrokken burger of prijsgevoelige consument - maken ze verschillende keuzes.

‘Sterker nog, het lijken wel gescheiden werelden. Je hebt de burger die wordt geleid door de media, influencers en de politiek en je hebt de burger die iets heel anders doet. Wij prediken met z’n allen van alles, maar in de winkel kopen we chips en cola; niet-duurzame producten. Die verschillende werelden moeten bij elkaar worden gebracht. We moeten de consument in z’n koopgedrag meenemen in de discussie over duurzaamheid, in plaats van dat we er aan talkshowtafels alleen maar over blijven praten. Hoe vertalen we lokaal een duurzaam aanbod en gezonde keuzes zó, dat het leidt tot gedragsverandering? Hierin willen wij het verschil maken.’

Voor een supermarkt draait het in de kern om een zo efficiënt mogelijke operatie, die een zo hoog mogelijke omzet per vierkante meter oplevert.

‘Het draait om geloofwaardigheid. Mijn stelling is: We zijn een familiebedrijf dat denkt in generaties. Colette, Monique en Frits hebben samen tien kinderen. Hoe mooi zou het zijn als op een bepaald moment een van de nieuwe telgen de handschoen oppakt? Maar het gaat verder dan de familie Van Eerd. Het gaat ook over generaties van mensen en stakeholders. Mijn positie als CEO is niet afhankelijk van of het mij lukt om de beurskoers van Jumbo omhoog te brengen. Wel van of het mij lukt om Jumbo zoals Jumbo bedoeld is naar de volgende generatie te brengen. Ik stuur het bedrijf dan dus anders aan.’

Blijft het credo dat Jumbo altijd wil winnen? Ook op het gebied van duurzaamheid?

‘Natuurlijk willen we altijd winnen. Maar wat is winnen in dit geval? Het klinkt stoer als ik beweer dat ik de duurzaamste supermarkt van Nederland wil worden en met die uitspraak op de voorpagina van de krant kom. Maar wat gebeurt er als dat over vijf jaar niet is gelukt? We bevinden ons op een speelveld met heel serieuze tegenstanders, die ook allemaal willen winnen. Wij willen met Jumbo op onderdelen het verschil maken en maatschappelijke thema’s ambitieus bij de kop pakken. Onze troeven zijn lokaal verbinden en goed werkgeverschap. Daar zijn wij als familiebedrijf beter in dan anderen. Ik denk dat wij op dit moment heel goede stappen zetten op het gebied van verduurzaming van versketens. Ook daar speelt lokale verbinding een rol.’

'Ik vind het fantastisch om te zien dat we in onze winkels nog tafels hebben bij de koffieautomaat, waar mensen verbinding maken met hun klanten.'

Wat is de rol van franchisenemers?

‘Als het gaat over verduurzaming, gaan al onze winkels van het gas af en worden die zo energiezuinig mogelijk ingericht. Maar, dat doet iedereen. We halen niet de voorkant van de krant met het nieuws dat we energieneutraal willen zijn in 2030. Dat hoeft ook niet. Een paar ondernemers springen wel bovenop dit thema en zetten een ‘groene winkel’ neer. Ik zeg niet tegen onze franchisers: ga allemaal in Goor kijken naar het duurzaamste supermarktpand van de Benelux van Niek en Tijn Leussink en doe vervolgens hetzelfde. Slechts enkele van onze ondernemers zijn in de positie om hetzelfde te doen, omdat ze eigen vastgoed hebben en aan eigen ontwikkeling doen. Wat ik wel wil, is de ondernemers een palet bieden aan inspiratie en voorbeelden laten zien, zodat ze initiatieven lokaal kunnen vertalen naar bijvoorbeeld gezonde gemaksmaaltijden of duurzame koelingen, of gederfde producten kunnen omzetten naar nieuwe energie.’

‘Ik kijk ook goed naar hoe wij de ‘verspillingsbak’ inzetten en naar hoe wij een thema zoals eenzaamheid adresseren. Ik vind het fantastisch om te zien dat we in onze winkels nog tafels hebben bij de koffieautomaat, waar mensen verbinding maken met hun klanten. We willen daarnaast de sponsorbudgetten voor een deel besteden aan initiatieven in de lokale breedte. Zoals ‘het belang van bewegen’ of aan ‘het belang van een ontbijt’. Als je hoort hoeveel mensen niet in staat zijn hun kinderen een fatsoenlijk ontbijt te geven voor schooltijd. Op 20 en 21 april hebben wij in bijna al onze winkels op Koningsdag koningsontbijtjes aangeboden aan één miljoen basisscholieren; een goede en gezonde start voor de Koningsspelen. Dat kostte ons serieus geld, maar dat geeft eerlijk gezegd helemaal niets. We investeren lokaal om gezinnen te wijzen op het belang van gezonde voeding en op het belang van beweging. Dat past bij ons en daar zie ik ons echt impact maken. (Tekst gaat verder onder de afbeelding)

TON VAN VEENTon van Veen (1969) studeerde Bedrijfseconomie in Rotterdam. Hij stapte in 2004 over naar Jumbo Food Groep, waar hij door oprichter Karel
van Eerd werd aangesteld als CFO en lid van de raad van bestuur. Van Veen was nauw betrokken bij de overnames door Jumbo van Konmar (gedeeltelijk), Super de Boer, C1000, La Place, Smulweb, EMTÉ, Agrimarkt en een zestal winkels van Udea. Ook vervulde Van Veen een belangrijke rol bij de overname van HEMA door het consortium van Parcom en Mississippi Ventures van de familie Van Eerd.
In februari 2022 stopte Van Veen als CFO van Jumbo om als commissaris een toezichthoudende rol te gaan vervullen. Medio september 2022 keerde hij als gedelegeerd commissaris terug in de dagelijkse leiding van Jumbo. Op 6 maart 2023 werd hij benoemd als CEO. Ton van Veen is een echte familieman.

Over FSIN-publicatie Beyond
Dit artikel vormt één van de vele verhalen uit de FSIN Jubileumpublicatie 2023: Beyond, Samen toekomstbestendig: vorm geven aan een duurzame foodsector. Deze publicatie is verzorgd door The Food Research Company in opdracht van het FoodService Instituut Nederland (FSIN). The Food Research Company is verantwoordelijk voor alle publicaties van het FSIN.

Voor leden
De FSIN-publicatie Beyond is alleen beschikbaar voor leden van het FSIN en te downloaden door in te loggen op de site. Nog geen lid van het FSIN? Lees meer over de voordelen van een lidmaatschap van het FSIN en doe mee!